The Moon Runs Through Me... of Nikos Karouzos

Megakles Rogakos, Text for the exhibition Silent Dialogues: Multimedia Portraits Throughout Time, ACG Art Gallery, Athens, 2009

A great part of Vassiliki Koskiniotou's painting responds to the intensity of emotion that poetry invokes in her. As a matter of fact, she claims she cannot imagine the world apart of language. With the present painting Koskiniotou pays tribute to Nikos Karouzos (1926 - 1990), the poet of the world whose poetry is deeply Hellenic.

Having a special right over language - in her capacity as translator and journalist - Koskiniotou feels that Karouzos is not as known or recognized as he deserves. Being t he most difficult to translate perhaps of the Greek poets, exactly due to his outmost authentic use of the Greek language, he is the author of a big and unique poetry with a huge spirituality. He is the poet who said "I thank the Greek language"; an intellectual poet, who lived consciously for poetry and with poetry, which was so necessary and so inevitable to him, as if it was his breath. Besides poetry, the universe of art - especially this of painting and music - seemed to be his natural living space, while in his work the figures of great authors take their place in the most natural way. That is also why his peers and artists as well, who are acquainted with his work, love him very much.

Koskiniotou loves Karouzos as a communicant of his art. Being aware of Karouzos' special love for painting, Koskiniotou feels possessed by his 'luminous' poetic phrases, like the one which inspired her painting "The moon runs through me..." - the very first verse of the poem I Reveal my self Without Neccecity from Erythrographos poetic collection (Apopira Editions 1988). In this awesome sentence, especially owing to the absence of its article in the Greek version, the moon turns from a being to become a condition. In her desire to paint along with writing, Koskiniotou inscribed the sentence at the right side vertically and facing the portrait, first in Greek "Selini me diatrehi", then in French "la lune me parcourt", and finally in English "the moon runs through me". "Unsuccessful translation attempts of an untranslatable line" - as she herself declares - a line which reveals a transcedental poetic experience. Koskiniotou believes that this particular excerpt belongs to those lines which are "so brilliant like a lightning or a stroke of thunder". Such a line is characterized by universality, because - in its outstanding simplicity - it is at the same time basically humane and magnificent.

Karouzos was an "aristocrat of divine origin", whose life had "no other end but poetry" - as he himself had been saying. He had chosen to live with the bare essentials by decision, having rejected any material luxury whatsoever. For this reason, he lived hard for long periods of time, on the verge of destitution. The photo from which Koskiniotou draws her inspiration for the present portrait, depicts the poet towards the end of his life, with the typical big black glasses, bending over his papers, as if it was the moment in which he is conceiving the sentence "the moon runs through me" - an image which is particularly cherished and moving to the artist. Herself empathising with his last poems' anxiety of death, she shared an elective as well as human affinity with him. In his maturity, at approximately the age of sixty, the familiar profile of the poet does not cease to always recall "the Greek with the most beautiful Greek countenance" - according to the saying of his friend, the painter Alekos Fassianos. Koskiniotou succumbed to the temptation to illuminate his face from inside and within, by actually painting its negative, since the painter herself felt 'run through' by the poet's crucial lines, such as "the starry photogeny" or the well-known line "my hand is shimmering as I am writing". The moon seems really to be glowing from inside the poet, and the emergent painting, "the starry portrait" as the painter calls it, assumes an uncannily metaphysical character.

In this painting, night and sky colours prevail in the painter's palette, colours which the poet had loved so much. Often in Karouzos' vocabulary appeared the sky, the blue, the azure, and the moon. Findings of Azure Cobalt is the title of his last collection of poems. Behind the cobalt that Koskiniotou used, at the part of the painting where she inscribed the poem's lines, emerge d the painting's warm substratum and - as a miracle - the writing shined forth. Similarly bright became the arrows - a familiar symbol of elevation in Koskiniotou's art - which very appropriately 'glance' at the poet's face in a pair, owing to him their internal light.

Σελήνη Με Διατρέχει… του Νίκου Καρούζου

Μεγακλής Ρογκάκος, Κείμενο για την έκθεση Silent Dialogues: Multimedia Portraits Throughout Time, ACG Art Gallery, Αθήνα, 2009

Μεγάλο μέρος της ζωγραφικής της Βασιλικής Κοσκινιώτου ανταποκρίνεται στην συγκίνηση που της προκαλεί η ποίηση. Η ίδια μάλιστα ισχυρίζεται ότι δεν μπορεί να φανταστεί τον κόσμο ξέχωρο από την γλώσσα. Με το έργο αυτό η Κοσκινιώτου αποτίει φόρο τιμής στον Νίκο Καρούζο (1926-1990), τον παγκόσμιο ποιητή με την βαθιά ελληνικότητα.

Έχοντας ειδικό δικαίωμα στον λόγο – καθότι εργάστηκε ως μεταφράστρια και αρθρογράφος – η Κοσκινιώτου διατείνεται ότι ο Καρούζος δεν είναι τόσο γνωστός και αναγνωρισμένος όσο του αξίζει. Όντας ίσως ο πιο δυσμετάφραστος Έλληνας ποιητής, εξαιτίας ακριβώς της αυθεντικής και οργανικής χρήσης του της Ελληνικής γλώσσας, είναι δημιουργός μίας μεγάλης και ιδιαίτερης ποίησης με τεράστιο πνευματικό βάθος. Είναι αυτός που είπε «ευχαριστώ την Ελληνική γλώσσα», ένας διανοούμενος ποιητής, που έζησε συνειδητά για την ποίηση και με την ποίηση, η οποία ήταν γι’ αυτόν απαραίτητη όσο και αναπόφευκτη σαν την αναπνοή του. Μαζί με την ποίηση, το στερέωμα της τέχνης και ιδιαίτερα της ζωγραφικής και της μουσικής έμοιαζε να είναι ο φυσικός του χώρος, ενώ στο έργο του οι  μορφές των μεγάλων δημιουργών παίρνουν με τον πιο φυσικό τρόπο τη θέση τους. Γι αυτό και οι ποιητές αλλά και οι καλλιτέχνες, που γνωρίζουν το έργο του, τον αγαπούν πολύ.

Η Κοσκινιώτου αγαπά τον Καρούζο ως κοινωνός της τέχνης του. Γνωρίζοντας την ιδιαίτερη αγάπη του ποιητή για την ζωγραφική, η καλλιτέχνιδα νιώθει από τη μεριά της να διακατέχεται από τις δικές του ‘φωτεινές’ του φράσεις, όπως αυτή που ενέπνευσε το έργο της «Σελήνη με διατρέχει...», από την πρώτη στροφή του ποιήματος Αποκαλύπτομαι Χωρίς Αναγκαιότητα της συλλογής Ερυθρογράφος (Εκδόσεις Απόπειρα 1988). Σε αυτό τον συγκλονιστικό στίχο, χωρίς το άρθρο της, η Σελήνη έχει μετατραπεί από οντότητα σε κατάσταση. Στην επιθυμία της να ζωγραφίσει με τη γραφή, η Κοσκινιώτου γράφει τη φράση καθέτως αριστερά μετωπικά στο πορτραίτο, πρώτα στην Ελληνική «Σελήνη με διατρέχει», μετά στην Γαλλική «la lune me parcourt» και τέλος στην Αγγλική «the moon runs through me». «Μεταφραστικές απόπειρες ενός αμετάφραστου στίχου» όπως δηλώνει η ίδια, ενός στίχου που αποκαλύπτει μιαν υπερβατική ποιητική εμπειρία. Η Κοσκινιώτου πιστεύει ότι το συγκεκριμένο απόσπασμα ανήκει στο είδος των στίχων που είναι λαμπεροί «σαν αστραπές ή σαν κεραυνοί». Τέτοιος στίχος χαρακτηρίζεται από μία παγκοσμιότητα, επειδή –μέσα στην αφοπλιστική τους απλότητα- είναι ταυτόχρονα ανθρώπινος και μεγαλειώδης.

Ο Καρούζος ήταν ένας «θεόθεν αριστοκράτης», που η ζωή του δεν είχε «κανέναν άλλο σκοπό εκτός από την Ποίηση»- όπως έλεγε ο ίδιος, και είχε από επιλογή αποφασίσει να ζει με τα απαραίτητα, έχοντας απορρίψει κάθε υλική πολυτέλεια. Έτσι, έζησε πράγματι για μεγάλα διαστήματα δύσκολα, στα όρια της ανέχειας. Η φωτογραφία από την οποία η Κοσκινιώτου εμπνέεται το πορτραίτο του, τον δείχνει κοντά στο τέλος της ζωής του, με τα χαρακτηριστικά μεγάλα μαύρα γυαλιά, σκυμμένο πάνω από τα χαρτιά του, σα να πρόκειται για τη στιγμή που ο ίδιος εμπνέεται το στίχο του "Σελήνη με διατρέχει" -μία εικόνα του που η ζωγράφος αγαπά ιδιαίτερα και την συγκινεί. Η ίδια, συμμεριζόμενη την αγωνία των τελευταίων ποιημάτων του για το θάνατο, νιώθει να μοιράζεται μία εκλεκτική όσο και ανθρώπινη συγγένεια μαζί του. Στην ωριμότητά του, γύρω στα εξήντα, το γνώριμο προφίλ του ποιητή δεν παύει να θυμίζει πάντα τον «Έλληνα με την ωραιότερη Ελληνική κατατομή» – όπως συνήθιζε να λέγει γι’ αυτόν ο φίλος του ζωγράφος Αλέκος Φασιανός. Η Κοσκινιώτου μπήκε στον πειρασμό να φωτίσει το πρόσωπό του αντίστροφα, εκ των έσω, αποτυπώνοντας ουσιαστικά το αρνητικό του, μιας και η ίδια αισθάνθηκε να τη διατρέχουν οι δικοί του κρίσιμοι στίχοι όπως το «έναστρη φωτογένεια» ή το περίφημο «Αναβοσβήνει το χέρι μου όταν γράφω». Η σελήνη μοιάζει πράγματι να φωτίζει από μέσα τον ποιητή, και το έργο που προκύπτει, "το έναστρο πορτραίτο" όπως το αποκαλεί η ζωγράφος,  αποκτά έναν παράξενα μεταφυσικό χαρακτήρα.

Στην παλέτα της η Κοσκινιώτου έβαλε τα νυχτερινά χρώματα, που τόσο αγαπούσε ο ποιητής. Στον λόγο του Καρούζου επανερχόταν συχνά ο ουρανός, το γαλάζιο, το κυανό και η σελήνη. Ευρέσεις από Κυανό Κοβάλτιο είναι ο τίτλος της τελευταίας του ποιητικής συλλογής.  Πίσω από το κοβάλτιο που χρησιμοποίησε η Κοσκινιώτου, εκεί που χάραξε τους στίχους, αναδύθηκε το θερμό υπόστρωμα του έργου και -ως εκ θαύματος- έλαμψε η γραφή. Ανάλογα λαμπερά σχηματίστηκαν τα βέλη –γνώριμο σύμβολο ανάτασης στο έργο της Κοσκινιώτου– που ως ζευγάρι 'κοιτάζουν' το πρόσωπο του ποιητή, οφείλοντας σε αυτόν το εσωτερικό τους φως.